Facebook   Twitter
 
Վիկտոր Հյուգո .«Փարիզի աստվածամոր տաճար».  տպագրությունը ոչնչացրե՞ց ճարտարապետությունը

Վիկտոր Հյուգո .«Փարիզի աստվածամոր տաճար». տպագրությունը ոչնչացրե՞ց ճարտարապետությունը

27 Հունվարի 2012 - 12:09
 
«սա կսպանի նրան»
սա-ն գիրքն է, նա-ն` հուշարձանը…
Վիկտոր Հյուգոյի «Փարիզի աստվածամոր տաճար»-ում սարկավագապետ Կլոդը տագնապի մեջ էր. հոգևորականի սարսափը նոր գործակալից` տպագրության արվեստից, սրբարանի սպասավորի սոսկումն ու շլացումը Գուտեմբերգի լուսասփյուռ մամուլից:

սա ճիչն էր այն մարգարեի, որն արդեն լսում է ազատագրված մարդկության ժխորն ու խլրտումը, որը ապագայում տեսնում է, թե ինչպես իմացությունն ու միտքը խարխլում են կրոնը, կարծիքը գահընկեց է անում հավատը: սա նշանակում է, որ մի նոր գրություն հաջորդելու է մի նոր զրության: մամուլը սպանելու է եկեղեցին, գիրքը սպանելու է հուշարձանը:
երբեք չէի մտածել, որ մեկի գոյությունը կախված է մյուսի գոյության բացակայությունից: բայց այդ ժամանակաշրջանում սա նախազգուշացում էր, որ մարդկային միտքը, փոխելով իր ձևը, կփոխի նաև արտահայտության եղանակը: յուրաքանչյուր սերնդի հիմնական միտքը այլևս չպիտի գրվեր նույն ձևով ու նյութով: քարե գիրքը իր տեղը զիջելու էր թղթե գրքին:

իսկապես, քաղաքակրթության ծագումից մինչև քրիստոնեական թվականության տասնհինգերորդ դարը ներառյալ` ճարտարապետությունը եղել է մարդկության մեծ գիրքը:
երբ առաջին ցեղերի հիշողությունն իրեն ծանրաբեռնված զգաց, երբ մարդու հուշերի բեռն այնքան ծանրացավ, որ մերկ խոսքը ճանապարհը կորցնելու վտանգին մատնվեց, ապա այդ հուշերը գրեցին գետնի վրա ամենատեսանելի, ամենատևական և բնական ձևով: առաջին հուշարձանները այն ժայռակտորներն էին: ճարտարապետությունն սկսվեց այնպես, ինչպես սկսվում է ամեն գիտություն: սկզբում դա այբուբեն էր. տնկում էին մի ուղղահայց քար, դա տառ էր, իսկ ամեն տառ հիերոգլիֆ էր, ամեն հիերոգլիֆի վրա էլ հանգչում էր գաղափարների մի խումբ:
բառերը հետագայում կազմեցին: քարը քարին դրեցին, իրար կցեցին այդ գրանիտե վանկերը: խոսքը փորձեց որոշ շարակցումներ անել: կելտական դոլմենն ու կրոմլեխը. էստրուկսյան տումուլուսը (դամբանաբլուր), եբրայական գալգալը(ստորերկրյա գերեզմանակույտ) բառեր են: մի քանիսը, օրինակ, տումուլուսը, հատուկ անուններ են: երբեմն էլ, երբ շատ քար ու տարածություն ունեին, գրում էին ամբողջական նախադասություն: Կարնակի (բնակավար Ֆրանսիայում) քարակույտն արդեն մի ամբողջ ֆորմուլ է:
վերջապես ճարտարապետությունը գրեց գրքեր: և այդ գիրքը ոչ միայն հուշարձանների էության, այլև ձևի մեջ էր: Սողոմոնի տաճարը ոչ միայն սուրբ գրքի կազմն էր, այլև հենց սուրբ գիրքը: նրա համակենտրոն գոտիներից յուրաքանչյուրի վրա քահանանները կարող էին կարդալ ակներև ցուցադրված ու թարգմանված խոսքը, այդպես սրբարանից սրբարան հետևելով նրա ձևափոխություններին` բռնեցին դա իր վերջին խորանում, նրա ամենաշոշափելի ձևի մեջ, որը տակավին ճարտարապետություն էր: այսպիսով` խոսքը պարփակված էր շինության մեջ, սակայն նրա պատկերը իր արտաքինի մեջ էր, ինչպես մարդու դեմքը` մումիան ամփոփող տապանի վրա:
ավելին` շենքերի արտահայտած գաղափարը հառնում էր ոչ միայն նրանց ձևից, այլև նրանց համար ընտրված վայրից: նայած այն բանին, թե արտահայտվող սիմվոլը մռայլ էր կամ զվարթ, ըստ այդմ էլ Հունաստանը իր լեռները պսակում էր աչքին ներդաշնակ մեհյանով, Հնդկաստանը փորում էր իր լեռների ընդերքը:
այսպիսով` աշխարհի առաջին վեց հազար տարիների ընթացքում, Հնդկաստանի անհիշելի ժամանակներից մնացած կռատնից մինչև Քյոլնի մայր եկեղեցին, ճարտարապետությունը եղել է մարդկության մեծագույն գիրքը` գրությունը: և մարդկային յուրաքանչյուր միտք իր էջն ու հուշարձանն ունի այդ գրքում:
յուրաքանչյուր քաղաքակրթություն սկսվում է աստվածապետությամբ և վերջանում ժողովրդապետությամբ` դեմոկրատիայով: մենիշխանությանը հաջորդող ազատության այս օրենքը գրված է ճարտարապետության մեջ, որովհետև մենք պնդում ենք այս միտքը, չպետք է կարծել, որ շինարարական արվեստը հզոր ու ընդունակ է միայն տաճար կառուցել, կրոնական առասպելաբանություններն ու սիմվոլներն արտահայտելու, իր քարեղեն էջերում օրենքի տախտակները հիերոգլիֆներով քանդակագրելու:
մինչ Գուտնբերգի գյուտը, ով բանաստեղծ էր ծնվում, դառնում էր ճարտարապետ: մասսաների մեջ հանճարը, որ ֆեոդալիզմը բոլոր կոմերից ճնշվում էր, ազատվելու ելք էր գտնում միայն ճարտարապետության մեջ: մինչև իսկ պոեզիան ստիպված եղավ գալ ու տեղավորվել հուշարձանի մեջ` օրհներգի կամ շարականի ձևով:

բայց տեղի ունեցավ մայր ռևոլուցիան` տպագրության գյուտը: միտքը, ստանալով տպագիր ձև, դարձավ ավելկի անկորչելի: այն խառնվեց օդին: եթե ճարտարապետության դարաշրջանում միտքը դառնում էր հուշարձան, տիրանում դարին ու վայրին, ապա տպագրության գյուտը միտքը դարձնում է թռչունների երամ, որը միաժամանակ գրավում է օդի և տարածության բոլոր կետերը:

կարելի է փշրել զանգվածը, բայց ինչպես կարելի է ջնջել ամենուրեքությունը:

տպագրության գյուտից հազարավոր տարիներ են անցել, բայց կարծես թե մամուլն ու ճարտարապետությունը լեզու են գտել, ու ապրում են մեկը լրացնելով մյուսին: կամ գոնե կարող են լինել այդպիսին:

լիլիթ պետրոսյան

քաղաքը հարաբերությունների այն հարթակն է, ուր մարդիկ պարտավորված չեն տոհմացեղային, արյունակցական որևէ կապով, նրանց միակ շարժող ուժը գաղափարն է ու մտքերը, որոնք շրջանառվում են քաղաքային միջավայրում ու որոնց կրողն ես դառնում դու, կամ հակադրվում ես` դրանով իսկ հարաբերվելով քաղաքայինի հետ: եթե որևէ միջավայրում կան մտքերի շրջանառություն և գաղափարական լարվածություն, այնտեղ կան քաղաքային մթնոլորտի ինչ-որ տարրեր:
այս նախագիծը մտածելու ու ստեղծելու մասին է:

HayNews.am
 
Նմանատիպ նորություններ
Պաղեստինի ղեկավարը դատական հայց կներկայացնի Մեծ Բրիտանիայի դեմ
27 Հուլիսի 2016 - 17:35
Պաղեստինի ղեկավար Մահմուդ Աբասը հայտարարել է, որ պատրաստվում է դատական հայց ներկայացնել բրիտանական կառավարության դեմ` 1917թ. ներկայացված Բալֆուրի հռչակագրի պատճառով, որը ճանապարհ է հարթել Իսրայելի պետության ստեղծման համար:
ՀՀ կառավարությունը 50 հազար եվրո կփոխhատուցի Մատաղիսի գործով նախկին զինվորներին
27 Հուլիսի 2016 - 17:23
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի «Զալյանը և այլոք ընդդեմ Հայաստանի» գործով այս տարվա մարտի 17-ի վճռի պահանջները կատարելու նպատակով կառավարության պահուստային ֆոնդից 50 հազար եվրոյին համարժեք դրամ փոխհատուցում կտրամադրվի Մատաղիսի գործով արդարացված ամբաստանյալներին: Ըստ այդմ, փոխհատուցում է տրամադրվում ՄԻԵԴ-ի վճռով սահմանված արդարացի հատուցման համար:
Մինսկի խումբն առաջընթաց է սպասում Սարգսյան-Ալիև հաջորդ հանդիպումից
27 Հուլիսի 2016 - 17:10
ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահներն ակնկալում են, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների հնարավոր հանդիպմանը Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման գործընթացում առաջընթաց կարձանագրվի: Նման հայտարարությամբ «ՌԻԱ Նովոստի»-ի հետ զրույցում հանդես է եկել ԵԱՀԿ ՄԽ ամերիկացի համանախագահ Ջեյմս Ուորլիքը:
Նիկոլ Փաշինյանն առաջարկում է ԱԺ արտահերթ նիստ գումարել
27 Հուլիսի 2016 - 17:01
Առաջիկա ժամվա ընթացքում ՀՀ ԱԺ պատգամավոր Նիկոլ Փաշինյանը հանդես կգա ՊՊԾ գնդի շուրջ ստեղծված վիճակի վերաբերյալ ԱԺ արտահերթ նիստ հրավիրելու նախաձեռնությամբ։
Լեւոն Բարսեղյանը Շենգավիթի ոստիկանությունում է
27 Հուլիսի 2016 - 16:52
«Ասպարեզ» մամուլի ակումբի նախագահ Լեւոն Բարսեղյանին քիչ առաջ Գյումրիի ոստիկանության «Կումայրի» բաժանմունքից բերել են Շենգավիթի ոստիկանություն։Այս մասին գրում է A1+-ը:
Արմեն Մուրադյանին չեն թույլատրել մտնել ՊՊԾ գունդ
27 Հուլիսի 2016 - 16:38
Առողջապահության նախարար Արմեն Մուրադյանն այսօր փորձել է մտնել ՊՊԾ գունդ, սակայն իրավապահները արգելել են: Այս մասին տեղեկացնում է A1+-ը:
ԱՄՆ դեսպանատունը դիմում է «Սասնա ծռերին»
27 Հուլիսի 2016 - 16:35
ՀՀ-ում ԱՄՆ դեսպանատան հայտարարությունը

Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն ընդունել է ԱՄՆ Հայոց Արևելյան թեմի ուխտավորների
27 Հուլիսի 2016 - 16:26
Հուլիսի 26-ին Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ծայրագույն Պատրիարք և Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում ընդունել է ԱՄՆ Արևելյան Հայոց թեմի ուխտավորների` ուղեկցությամբ Ս. Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու հոգևոր հովիվ Արժանապատիվ Տ. Կոմիտաս քահանա Զոհրաբյանի:
«Սասնա ծռեր» խումբն անցնում է երկրորդ փուլին.Ենիգոմշյան
27 Հուլիսի 2016 - 16:12
«Մենք արդեն անցնում ենք երկրորդ փուլ: Առաջին փուլը «Սասնա ծռեր» խմբի քաղաքական լեգիտիմացման փուլն ամբողջությամբ իրականացվել է. կա «Սասնա ծռերը» և համարյա ամբողջ ժողովուրդը, որ սատար է կանգնում նրանց: Այսօր չկա Հայաստանում մեկը, բացի ռեժիմի ներկայացուցիչներից և նրանց մունետիկներից, որոնք իրենց աջակցությունը չհայտնեն «Սասնա ծռերին»: Հենց այն պատճառով, որ քաղաքական լեգիտիմացումն իրականացվել է, անցնում ենք երկրորդ փուլին, որը հիմնվելով այդ բացարձակ ժողովրդական աջակցության վրա, այդ խնդիրը հանրահավաքի ժամանակ կհստակեցվի, թե ինչ ուղղությամբ կգնա պայքարն այսուհետև»-այս մասին հրավիրված ասուլիսին հայտարարեց «Հիմնադիր խորհրդարան»-ի անդամ Ալեք Ենիգոմշյանը:
1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 13324
 
Լրահոս`
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Էրեբունիում ջուր չի լինի
Հասարակություն