Facebook   Twitter
 
Վիկտոր Հյուգո .«Փարիզի աստվածամոր տաճար».  տպագրությունը ոչնչացրե՞ց ճարտարապետությունը

Վիկտոր Հյուգո .«Փարիզի աստվածամոր տաճար». տպագրությունը ոչնչացրե՞ց ճարտարապետությունը

27 Հունվարի 2012 - 12:09
 
«սա կսպանի նրան»
սա-ն գիրքն է, նա-ն` հուշարձանը…
Վիկտոր Հյուգոյի «Փարիզի աստվածամոր տաճար»-ում սարկավագապետ Կլոդը տագնապի մեջ էր. հոգևորականի սարսափը նոր գործակալից` տպագրության արվեստից, սրբարանի սպասավորի սոսկումն ու շլացումը Գուտեմբերգի լուսասփյուռ մամուլից:

սա ճիչն էր այն մարգարեի, որն արդեն լսում է ազատագրված մարդկության ժխորն ու խլրտումը, որը ապագայում տեսնում է, թե ինչպես իմացությունն ու միտքը խարխլում են կրոնը, կարծիքը գահընկեց է անում հավատը: սա նշանակում է, որ մի նոր գրություն հաջորդելու է մի նոր զրության: մամուլը սպանելու է եկեղեցին, գիրքը սպանելու է հուշարձանը:
երբեք չէի մտածել, որ մեկի գոյությունը կախված է մյուսի գոյության բացակայությունից: բայց այդ ժամանակաշրջանում սա նախազգուշացում էր, որ մարդկային միտքը, փոխելով իր ձևը, կփոխի նաև արտահայտության եղանակը: յուրաքանչյուր սերնդի հիմնական միտքը այլևս չպիտի գրվեր նույն ձևով ու նյութով: քարե գիրքը իր տեղը զիջելու էր թղթե գրքին:

իսկապես, քաղաքակրթության ծագումից մինչև քրիստոնեական թվականության տասնհինգերորդ դարը ներառյալ` ճարտարապետությունը եղել է մարդկության մեծ գիրքը:
երբ առաջին ցեղերի հիշողությունն իրեն ծանրաբեռնված զգաց, երբ մարդու հուշերի բեռն այնքան ծանրացավ, որ մերկ խոսքը ճանապարհը կորցնելու վտանգին մատնվեց, ապա այդ հուշերը գրեցին գետնի վրա ամենատեսանելի, ամենատևական և բնական ձևով: առաջին հուշարձանները այն ժայռակտորներն էին: ճարտարապետությունն սկսվեց այնպես, ինչպես սկսվում է ամեն գիտություն: սկզբում դա այբուբեն էր. տնկում էին մի ուղղահայց քար, դա տառ էր, իսկ ամեն տառ հիերոգլիֆ էր, ամեն հիերոգլիֆի վրա էլ հանգչում էր գաղափարների մի խումբ:
բառերը հետագայում կազմեցին: քարը քարին դրեցին, իրար կցեցին այդ գրանիտե վանկերը: խոսքը փորձեց որոշ շարակցումներ անել: կելտական դոլմենն ու կրոմլեխը. էստրուկսյան տումուլուսը (դամբանաբլուր), եբրայական գալգալը(ստորերկրյա գերեզմանակույտ) բառեր են: մի քանիսը, օրինակ, տումուլուսը, հատուկ անուններ են: երբեմն էլ, երբ շատ քար ու տարածություն ունեին, գրում էին ամբողջական նախադասություն: Կարնակի (բնակավար Ֆրանսիայում) քարակույտն արդեն մի ամբողջ ֆորմուլ է:
վերջապես ճարտարապետությունը գրեց գրքեր: և այդ գիրքը ոչ միայն հուշարձանների էության, այլև ձևի մեջ էր: Սողոմոնի տաճարը ոչ միայն սուրբ գրքի կազմն էր, այլև հենց սուրբ գիրքը: նրա համակենտրոն գոտիներից յուրաքանչյուրի վրա քահանանները կարող էին կարդալ ակներև ցուցադրված ու թարգմանված խոսքը, այդպես սրբարանից սրբարան հետևելով նրա ձևափոխություններին` բռնեցին դա իր վերջին խորանում, նրա ամենաշոշափելի ձևի մեջ, որը տակավին ճարտարապետություն էր: այսպիսով` խոսքը պարփակված էր շինության մեջ, սակայն նրա պատկերը իր արտաքինի մեջ էր, ինչպես մարդու դեմքը` մումիան ամփոփող տապանի վրա:
ավելին` շենքերի արտահայտած գաղափարը հառնում էր ոչ միայն նրանց ձևից, այլև նրանց համար ընտրված վայրից: նայած այն բանին, թե արտահայտվող սիմվոլը մռայլ էր կամ զվարթ, ըստ այդմ էլ Հունաստանը իր լեռները պսակում էր աչքին ներդաշնակ մեհյանով, Հնդկաստանը փորում էր իր լեռների ընդերքը:
այսպիսով` աշխարհի առաջին վեց հազար տարիների ընթացքում, Հնդկաստանի անհիշելի ժամանակներից մնացած կռատնից մինչև Քյոլնի մայր եկեղեցին, ճարտարապետությունը եղել է մարդկության մեծագույն գիրքը` գրությունը: և մարդկային յուրաքանչյուր միտք իր էջն ու հուշարձանն ունի այդ գրքում:
յուրաքանչյուր քաղաքակրթություն սկսվում է աստվածապետությամբ և վերջանում ժողովրդապետությամբ` դեմոկրատիայով: մենիշխանությանը հաջորդող ազատության այս օրենքը գրված է ճարտարապետության մեջ, որովհետև մենք պնդում ենք այս միտքը, չպետք է կարծել, որ շինարարական արվեստը հզոր ու ընդունակ է միայն տաճար կառուցել, կրոնական առասպելաբանություններն ու սիմվոլներն արտահայտելու, իր քարեղեն էջերում օրենքի տախտակները հիերոգլիֆներով քանդակագրելու:
մինչ Գուտնբերգի գյուտը, ով բանաստեղծ էր ծնվում, դառնում էր ճարտարապետ: մասսաների մեջ հանճարը, որ ֆեոդալիզմը բոլոր կոմերից ճնշվում էր, ազատվելու ելք էր գտնում միայն ճարտարապետության մեջ: մինչև իսկ պոեզիան ստիպված եղավ գալ ու տեղավորվել հուշարձանի մեջ` օրհներգի կամ շարականի ձևով:

բայց տեղի ունեցավ մայր ռևոլուցիան` տպագրության գյուտը: միտքը, ստանալով տպագիր ձև, դարձավ ավելկի անկորչելի: այն խառնվեց օդին: եթե ճարտարապետության դարաշրջանում միտքը դառնում էր հուշարձան, տիրանում դարին ու վայրին, ապա տպագրության գյուտը միտքը դարձնում է թռչունների երամ, որը միաժամանակ գրավում է օդի և տարածության բոլոր կետերը:

կարելի է փշրել զանգվածը, բայց ինչպես կարելի է ջնջել ամենուրեքությունը:

տպագրության գյուտից հազարավոր տարիներ են անցել, բայց կարծես թե մամուլն ու ճարտարապետությունը լեզու են գտել, ու ապրում են մեկը լրացնելով մյուսին: կամ գոնե կարող են լինել այդպիսին:

լիլիթ պետրոսյան

քաղաքը հարաբերությունների այն հարթակն է, ուր մարդիկ պարտավորված չեն տոհմացեղային, արյունակցական որևէ կապով, նրանց միակ շարժող ուժը գաղափարն է ու մտքերը, որոնք շրջանառվում են քաղաքային միջավայրում ու որոնց կրողն ես դառնում դու, կամ հակադրվում ես` դրանով իսկ հարաբերվելով քաղաքայինի հետ: եթե որևէ միջավայրում կան մտքերի շրջանառություն և գաղափարական լարվածություն, այնտեղ կան քաղաքային մթնոլորտի ինչ-որ տարրեր:
այս նախագիծը մտածելու ու ստեղծելու մասին է:

HayNews.am
 
Նմանատիպ նորություններ
«Նորմալ տղամարդիկ այսօր շատ քիչ են». Ջուսն իրեն արժանի տղամարդ է փնտրում
01 Ապրիլի 2015 - 18:00
Երգչուհի Ջուսը Life.panorama.amLife.panorama.am-ի հետ զրույցում տեղեկացրել է, որ մարտի 21-ին կայացած «21TV»-ի մրցանակաբաշխությանը իրեն չեն հրավիրել՝ պատճառաբանելով, որ նրա 2014թ-ի գործունեությունը չի համապատասխանում մրցանակաբաշխությանը մասնակցելու համար անհրաժեշտ չափորոշիչներին, ինչի հետ, սակայն, երգչուհին համաձայն չէ:
ՊՍԺ-ն «աչք է դրել» Մխիթարյանի վրա
01 Ապրիլի 2015 - 17:50
Ֆրանսիական ՊՍԺ-ն հետաքրքրվում է Դորտմունդի «Բորուսիայի» կիսապաշտպաններ Հենրիխ Մխիթարյանով ու Մարկո Ռոյսով: Ակումբի ղեկավարությունը մոտ ժամանակներս խորհրդակցություն կանցկացնի, որտեղ կորոշվեն ամառային տրանսֆերային նպատակները, հայտնում է գերմանական Bild-ը:
Խաչատուրովը հյուսիսարևմտյան հատվածում տեղակայված զորամասերից մեկում պլանային ստուգումներ է անցկացրել
01 Ապրիլի 2015 - 17:40
Մարտի 30-ին ՀՀ զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետ, գեներալ-գնդապետ Յուրի Խաչատուրովը եղել է ՀՀ հյուսիսարևմտյան հատվածում տեղակայված զորամասերից մեկում: Աշխատանքային այցելության շրջանակում անցկացվել են պլանային ստուգումներ:
Բարձրաստիճան պաշտոնյաները բաց դասի ժամանակ անմոռուկներ կպատրաստեն
01 Ապրիլի 2015 - 17:27
Կրթության գիտության նախարար Արմեն Աշոտյանը այսսօր Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրում լրագրողների հետ զրույցում ներկայացրեց Հայոց ցեղասպանության 100-ամյա տարելիցի միջոցառումների մի մասը, որն իրականացվելու է նախարարության կողմից:
Հրաչիկ Միրզոյանին ծանր մարմնական վնասվածք պատճառելու մեջ կասկածվող անձը ձերբակալվել է
01 Ապրիլի 2015 - 17:15
Գյումրիում քաղաքացի Հրաչիկ Միրզոյանին կտրող-ծակող գործիքով մարմնական վնասվածք պատճառելու դեպքի առթիվ ՀՀ քննչական կոմիտեի Շիրակի մարզային քննչական վարչությունում քննվող քրեական գործով կասկածյալն այսօր ձերբակալվել է։
Թոշակները կվճարվեն ապրիլի 3-ից
01 Ապրիլի 2015 - 17:05
2015 թվականի ապրիլ ամսվա կենսաթոշակների վճարման գործընթացը կսկսվի 2015թ. ապրիլի 3-ից:
Հայաստանի հիմնի ժամանակ լկտի պահվածք դրսևորած ադրբեջանցի մարզիկին զրկել են մեդալից. նաև կորակազրկեն
01 Ապրիլի 2015 - 16:50
Մոսկվայում կայացած Սամբոյի աշխարհի գավաթի խաղարկությունում Հայաստանը նվաճել է 1 ոսկե և 3 բրոնզե մեդալ: Ոսկե մեդալ է նվաճել Աշոտ Դանիելյանը, ով 90 կգ քաշային կարգում հավասարը չի ունեցել:
Հարգանքի տուրք են մատուցել Խորեն Աբրահամյանի հիշատակին
01 Ապրիլի 2015 - 16:37
Մեծանուն դերասան, ՀԽՍՀ և ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ, պետական մրցանակների դափնեկիր, Երևանի պատվավոր քաղաքացի Խորեն Աբրահամյանի ծննդյան 85-ամյակի կապակցությամբ Կոմիտասի անվան պանթեոն են այցելել նրա հարազատներն ու ընկերները, թատերական գործիչներ, ուսանողներ, դպրոցականներ, Աբրահամյանի արվեստի սիրահարներ: Պանթեոն է այցելել և Երևանի քաղաքապետի անունից դերասանի շիրիմին ծաղկեպսակ դրել քաղաքապետի տեղակալ Արամ Սուքիասյանը:
Անմոռուկային սկանդալ գտնել ու այն օրվա կադր ներկայացնել...ի~մաստը
01 Ապրիլի 2015 - 16:25
Այս օրերին սոցիալական կայքերում ժամանակ առ ժամանակ հայտնվում են լուսանկարներ, որտեղ այս կամ այն դպրոցը զարդարված է անմոռուկներով:
1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 12585
 
Լրահոս`