Facebook   Twitter
 
Վիկտոր Հյուգո .«Փարիզի աստվածամոր տաճար».  տպագրությունը ոչնչացրե՞ց ճարտարապետությունը

Վիկտոր Հյուգո .«Փարիզի աստվածամոր տաճար». տպագրությունը ոչնչացրե՞ց ճարտարապետությունը

27 Հունվարի 2012 - 12:09
 
«սա կսպանի նրան»
սա-ն գիրքն է, նա-ն` հուշարձանը…
Վիկտոր Հյուգոյի «Փարիզի աստվածամոր տաճար»-ում սարկավագապետ Կլոդը տագնապի մեջ էր. հոգևորականի սարսափը նոր գործակալից` տպագրության արվեստից, սրբարանի սպասավորի սոսկումն ու շլացումը Գուտեմբերգի լուսասփյուռ մամուլից:

սա ճիչն էր այն մարգարեի, որն արդեն լսում է ազատագրված մարդկության ժխորն ու խլրտումը, որը ապագայում տեսնում է, թե ինչպես իմացությունն ու միտքը խարխլում են կրոնը, կարծիքը գահընկեց է անում հավատը: սա նշանակում է, որ մի նոր գրություն հաջորդելու է մի նոր զրության: մամուլը սպանելու է եկեղեցին, գիրքը սպանելու է հուշարձանը:
երբեք չէի մտածել, որ մեկի գոյությունը կախված է մյուսի գոյության բացակայությունից: բայց այդ ժամանակաշրջանում սա նախազգուշացում էր, որ մարդկային միտքը, փոխելով իր ձևը, կփոխի նաև արտահայտության եղանակը: յուրաքանչյուր սերնդի հիմնական միտքը այլևս չպիտի գրվեր նույն ձևով ու նյութով: քարե գիրքը իր տեղը զիջելու էր թղթե գրքին:

իսկապես, քաղաքակրթության ծագումից մինչև քրիստոնեական թվականության տասնհինգերորդ դարը ներառյալ` ճարտարապետությունը եղել է մարդկության մեծ գիրքը:
երբ առաջին ցեղերի հիշողությունն իրեն ծանրաբեռնված զգաց, երբ մարդու հուշերի բեռն այնքան ծանրացավ, որ մերկ խոսքը ճանապարհը կորցնելու վտանգին մատնվեց, ապա այդ հուշերը գրեցին գետնի վրա ամենատեսանելի, ամենատևական և բնական ձևով: առաջին հուշարձանները այն ժայռակտորներն էին: ճարտարապետությունն սկսվեց այնպես, ինչպես սկսվում է ամեն գիտություն: սկզբում դա այբուբեն էր. տնկում էին մի ուղղահայց քար, դա տառ էր, իսկ ամեն տառ հիերոգլիֆ էր, ամեն հիերոգլիֆի վրա էլ հանգչում էր գաղափարների մի խումբ:
բառերը հետագայում կազմեցին: քարը քարին դրեցին, իրար կցեցին այդ գրանիտե վանկերը: խոսքը փորձեց որոշ շարակցումներ անել: կելտական դոլմենն ու կրոմլեխը. էստրուկսյան տումուլուսը (դամբանաբլուր), եբրայական գալգալը(ստորերկրյա գերեզմանակույտ) բառեր են: մի քանիսը, օրինակ, տումուլուսը, հատուկ անուններ են: երբեմն էլ, երբ շատ քար ու տարածություն ունեին, գրում էին ամբողջական նախադասություն: Կարնակի (բնակավար Ֆրանսիայում) քարակույտն արդեն մի ամբողջ ֆորմուլ է:
վերջապես ճարտարապետությունը գրեց գրքեր: և այդ գիրքը ոչ միայն հուշարձանների էության, այլև ձևի մեջ էր: Սողոմոնի տաճարը ոչ միայն սուրբ գրքի կազմն էր, այլև հենց սուրբ գիրքը: նրա համակենտրոն գոտիներից յուրաքանչյուրի վրա քահանանները կարող էին կարդալ ակներև ցուցադրված ու թարգմանված խոսքը, այդպես սրբարանից սրբարան հետևելով նրա ձևափոխություններին` բռնեցին դա իր վերջին խորանում, նրա ամենաշոշափելի ձևի մեջ, որը տակավին ճարտարապետություն էր: այսպիսով` խոսքը պարփակված էր շինության մեջ, սակայն նրա պատկերը իր արտաքինի մեջ էր, ինչպես մարդու դեմքը` մումիան ամփոփող տապանի վրա:
ավելին` շենքերի արտահայտած գաղափարը հառնում էր ոչ միայն նրանց ձևից, այլև նրանց համար ընտրված վայրից: նայած այն բանին, թե արտահայտվող սիմվոլը մռայլ էր կամ զվարթ, ըստ այդմ էլ Հունաստանը իր լեռները պսակում էր աչքին ներդաշնակ մեհյանով, Հնդկաստանը փորում էր իր լեռների ընդերքը:
այսպիսով` աշխարհի առաջին վեց հազար տարիների ընթացքում, Հնդկաստանի անհիշելի ժամանակներից մնացած կռատնից մինչև Քյոլնի մայր եկեղեցին, ճարտարապետությունը եղել է մարդկության մեծագույն գիրքը` գրությունը: և մարդկային յուրաքանչյուր միտք իր էջն ու հուշարձանն ունի այդ գրքում:
յուրաքանչյուր քաղաքակրթություն սկսվում է աստվածապետությամբ և վերջանում ժողովրդապետությամբ` դեմոկրատիայով: մենիշխանությանը հաջորդող ազատության այս օրենքը գրված է ճարտարապետության մեջ, որովհետև մենք պնդում ենք այս միտքը, չպետք է կարծել, որ շինարարական արվեստը հզոր ու ընդունակ է միայն տաճար կառուցել, կրոնական առասպելաբանություններն ու սիմվոլներն արտահայտելու, իր քարեղեն էջերում օրենքի տախտակները հիերոգլիֆներով քանդակագրելու:
մինչ Գուտնբերգի գյուտը, ով բանաստեղծ էր ծնվում, դառնում էր ճարտարապետ: մասսաների մեջ հանճարը, որ ֆեոդալիզմը բոլոր կոմերից ճնշվում էր, ազատվելու ելք էր գտնում միայն ճարտարապետության մեջ: մինչև իսկ պոեզիան ստիպված եղավ գալ ու տեղավորվել հուշարձանի մեջ` օրհներգի կամ շարականի ձևով:

բայց տեղի ունեցավ մայր ռևոլուցիան` տպագրության գյուտը: միտքը, ստանալով տպագիր ձև, դարձավ ավելկի անկորչելի: այն խառնվեց օդին: եթե ճարտարապետության դարաշրջանում միտքը դառնում էր հուշարձան, տիրանում դարին ու վայրին, ապա տպագրության գյուտը միտքը դարձնում է թռչունների երամ, որը միաժամանակ գրավում է օդի և տարածության բոլոր կետերը:

կարելի է փշրել զանգվածը, բայց ինչպես կարելի է ջնջել ամենուրեքությունը:

տպագրության գյուտից հազարավոր տարիներ են անցել, բայց կարծես թե մամուլն ու ճարտարապետությունը լեզու են գտել, ու ապրում են մեկը լրացնելով մյուսին: կամ գոնե կարող են լինել այդպիսին:

լիլիթ պետրոսյան

քաղաքը հարաբերությունների այն հարթակն է, ուր մարդիկ պարտավորված չեն տոհմացեղային, արյունակցական որևէ կապով, նրանց միակ շարժող ուժը գաղափարն է ու մտքերը, որոնք շրջանառվում են քաղաքային միջավայրում ու որոնց կրողն ես դառնում դու, կամ հակադրվում ես` դրանով իսկ հարաբերվելով քաղաքայինի հետ: եթե որևէ միջավայրում կան մտքերի շրջանառություն և գաղափարական լարվածություն, այնտեղ կան քաղաքային մթնոլորտի ինչ-որ տարրեր:
այս նախագիծը մտածելու ու ստեղծելու մասին է:

HayNews.am
 
Նմանատիպ նորություններ
Մխիթարյանի փայլուն գոլը «Հանովերի» դարպասը (տեսանյութ)
13 Փետրվարի 2016 - 19:54
Գերմանիայի առաջնության 21-րդ տուրի՝ «Բորուսսի Դորտմունդ»-«Հանովեր» հանդիպման 57-րդ րոպեին Հայաստանի ազգային հավաքականի կիսապաշտպան Հենրիխ Մխիթարյանը դարձավ փայլուն գոլի հեղինակ՝ բացելով խաղի հաշիվը:
«Ամենախելացին» կշարունակվի
13 Փետրվարի 2016 - 17:00
«Արմենիա» հեռուստաընկերությամբ եթեր հեռարձակվող «Ամենախելացին» ինտելեկտուալ շոու-հեռուստանախագիծը կշարունակի իր գործունեությունը:
Մոլդովան շահագրգռված է Հայաստանի հետ բարեկամական համագործակցության խորացմամբ
13 Փետրվարի 2016 - 16:50
Փետրվարի 13-ին ՀՀ արտգործնախարար Էդվարդ Նալբանդյանը Մյունխենում հանդիպել է Մոլդովայի փոխվարչապետ, արտաքին գործերի և եվրոպական ինտեգրման նախարար Անդրեյ Գալբուրին:
«Հայաստանի աշխատավորական սոցիալիստական»-ն էլ միացավ «Հայկական վերածնունդ»-ին
13 Փետրվարի 2016 - 16:32
Այսօր տեղի է ունեցել «Հայաստանի աշխատավորական սոցիալիստական» կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի նիստը:
Մեկ շաբաթում հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակվել է ավելի քան 9000 կրակոց
13 Փետրվարի 2016 - 16:16
Պաշտպանության բանակի օպերատիվ տվյալների համաձայն, փետրվարի 7-ից 13-ն ընկած ժամանակահատվածում ղարաբաղա-ադրբեջանական հակամարտ զորքերի շփման գծում հակառակորդի կողմից, տարբեր տրամաչափի հրաձգային զինատեսակներից, 60 և 82 միլիմետրանոց ականանետերից և ՀԱՆ-17, ՌՊԳ-7 ու ԳՊ-25 տիպի նռնականետերից, հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակվել է ավելի քան 9000 կրակոց:
Ադրբեջանի ՊՆ-ն խոստովանել է` հայկական զինված ուժերի կողմից ոչնչացվել է ադրբեջանցի դիպուկահար
13 Փետրվարի 2016 - 16:01
Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարության մամուլի ծառայությունը հայտնել է փետրվարի 12-ին ադրբեջանական բանակի կրտսեր սերժանտ Էլմիր Սարխան օղլու Զեյնալովի մահվան մասին` չնշելով այլ մանրամասներ:
Երջանիկ եմ, որ շարունակում եմ պայքարը. Նադալ
13 Փետրվարի 2016 - 15:50
Իսպանացի թենիսիստ Ռաֆայել Նադալը, ով Բուենոս-Այրեսի մրցաշարի երկրորդ շրջանում 6:4, 6:4 հաշվով հաղթել է արգենտինացի Խուան Մոնակոյին, հանդիպման վերաբերյալ իր մեկնաբանությունն է տվել:
Նալբանդյանն ու Նուլանդը քննարկել են ղարաբաղյան հիմնախնդրի կարգավորման գործընթացը
13 Փետրվարի 2016 - 15:35
Փետրվարի 13-ին Մյունխենում արտգործնախարար Էդվարդ Նալբանդյանը հանդիպել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների պետքարտուղարի տեղակալ Վիկտորիա Նուլանդին:
Անչափահաս աղջկան փորձել են կողոպտել դպրոցում՝ հանելով ոսկյա ականջօղերը
13 Փետրվարի 2016 - 15:18
ՀՀ քննչական կոմիտեի Լոռու մարզային քննչական վարչությունում հարուցվել է քրեական գործ՝ դպրոցում անչափահաս աղջկա նկատմամբ բռնության գործադրմամբ կողոպուտի փորձ կատարելու դեպքի առթիվ։
1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 12859
 
Լրահոս`